[Tự kỷ] AQ: Thang đo chỉ số phổ tự kỷ dành cho trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn (Từ 4 tuổi)

AQ (Autism-Spectrum Quotient — Chỉ số Phổ Tự kỷ) là công cụ sàng lọc chuẩn hóa nổi tiếng nhất thế giới dùng để đo lường mức độ hiện diện của các đặc điểm thuộc phổ tự kỷ ở những người có trí tuệ bình thường (IQ $\ge 85$). Công cụ này do Giáo sư Simon Baron-Cohen và cộng sự tại Trung tâm Nghiên cứu Tự kỷ (ARC) — Đại học Cambridge (Anh)phát triển năm 2001.

1. Tóm tắt cốt lõi về công cụ AQ

• Mục đích lâm sàng: Đo lường xem một cá nhân có các nét đặc trưng thuộc Phổ tự kỷ / Tự kỷ chức năng cao (Asperger) ở mức độ nào trên một dải liên tục từ dân số điển hình đến ngưỡng lâm sàng.

• Các phiên bản theo độ tuổi:

  • AQ-Adult (Phiên bản chuẩn phổ biến nhất): Dành cho người từ 16 tuổi trở lên tự đánh giá (Self-report).

  • AQ-Adolescent (12 – 15 tuổi) & AQ-Child (4 – 11 tuổi): Do phụ huynh đánh giá.

  • AQ-10: Bản rút gọn gồm 10 câu hỏi dùng để sàng lọc nhanh tại phòng khám đa khoa.

• Cấu trúc 50 câu hỏi & 5 tiểu lĩnh vực (Mỗi lĩnh vực 10 câu):

  • Kỹ năng xã hội (Social Skills): Mức độ thoải mái và tự tin trong các tình huống giao tiếp xã hội, kết bạn,tiệc tùng.

  • Chuyển đổi sự chú ý (Attention Switching): Tính linh hoạt khi thay đổi kế hoạch, làm nhiều việc cùng lúc hoặc chuyển sang hoạt động mới.

  • Chú ý đến chi tiết (Attention to Detail): Xu hướng nhận ra các chi tiết nhỏ, con số, ngày tháng, quy luật hay hoa văn mà người khác thường bỏ qua.

  • Giao tiếp (Communication): Khả năng hiểu hàm ý, lời nói lịch sự xã giao, duy trì hội thoại qua lại và đọc ngôn ngữ cơ thể.

  • Trí tưởng tượng (Imagination): Khả năng hình dung câu chuyện giả tưởng, nhập vai nhân vật và suy đoán cảm xúc/ý định của người khác (Thuyết tâm trí).

• Cách tính điểm chuẩn Baron-Cohen (Thang 0 – 50 điểm):

  • Người làm chọn 1 trong 4 mức: Hoàn toàn đồng ý • Đồng ý một phần • Không đồng ý một phần • Hoàn toàn không đồng ý.

  • Quy tắc nhị phân (0 hoặc 1 điểm): Để tránh sai lệch do xu hướng chọn mức cực đoan hay trung dung,phương pháp gốc của Baron-Cohen tính 1 điểm cho cả mức “Hoàn toàn…” lẫn “Một phần…” nếu câu trả lời đi theo chiều hướng đặc điểm tự kỷ:

    1. 24 câu thuận (Chọn Đồng ý = 1 điểm): Câu 2, 4, 5, 6, 7, 9, 12, 13, 16, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 26, 33,35, 39, 41, 42, 43, 45, 46.

    2. 26 câu nghịch (Chọn Không đồng ý = 1 điểm): Câu 1, 3, 8, 10, 11, 14, 15, 17, 24, 25, 27, 28, 29, 30,31, 32, 34, 36, 37, 38, 40, 44, 47, 48, 49, 50.

• Các mốc điểm tham chiếu lâm sàng (Cut-off Scores):

  • 0 – 25 điểm: Mức trung bình trong dân số chung (Điểm trung bình của nhóm đối chứng là ~16.4 điểm: Nam ~17.8, Nữ ~15.4).

  • 26 – 31 điểm: Ngưỡng giáp ranh / Sàng lọc lâm sàng (Nghiên cứu của Woodbury-Smith và cộng sự cho thấy ngưỡng $\ge 26$ rất nhạy để sàng lọc tại phòng khám).

  • 32 – 50 điểm: Ngưỡng điểm cắt chuẩn ($\ge 32$ điểm) — Khoảng 80% người được chẩn đoán Tự kỷ chức năng cao / Asperger có điểm từ 32 trở lên (trong khi chỉ có 2% dân số chung đạt mức này).