[Tiêu chuẩn quốc tế] DSM-5-TR: Cẩm nang tiêu chuẩn chẩn đoán và thống kê các rối loạn tâm thần của Hoa Kỳ (APA)

DSM-5-TR (viết tắt của Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision – Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần, Phiên bản thứ 5, Bản hiệu đính văn bản) là hệ thống phân loại và tiêu chuẩn chẩn đoán các rối loạn tâm thần uy tín nhất thế giới hiện nay, được Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ (APA) xuất bản vào tháng 3 năm 2022.

Mục đích và Vai trò chính

DSM-5-TR được ví như “cuốn kinh thánh” của ngành tâm thần học và tâm lý học lâm sàng, đóng vai trò cốt lõi trong 3 lĩnh vực:

• Chẩn đoán lâm sàng: Cung cấp danh sách các triệu chứng cụ thể, thời gian kéo dài và mức độ suy giảm chức năng để các bác sĩ tâm thần, nhà tâm lý học xác định chính xác một người đang mắc rối loạn nào (ví dụ: Trầm cảm chủ yếu, Rối loạn phổ tự kỷ, ADHD, Tâm thần phân liệt…).

• Ngôn ngữ chung cho giới chuyên môn: Giúp các bác sĩ, nhà nghiên cứu trên toàn cầu trao đổi thông tin bệnh án và kết quả nghiên cứu một cách đồng nhất.

• Cơ sở pháp lý và bảo hiểm: Cung cấp mã bệnh chuẩn xác (tích hợp với bảng mã ICD-10-CM) để làm căn cứ thanh toán bảo hiểm y tế, giám định pháp y và hoạch định chính sách sức khỏe cộng đồng.

Những điểm mới nổi bật của DSM-5-TR (so với DSM-5 năm 2013)

Sau gần một thập kỷ kể từ khi DSM-5 ra đời (2013), bản hiệu đính TR (Text Revision) đã được cập nhật với sự tham gia của hơn 200 chuyên gia nhằm phản ánh các nghiên cứu khoa học mới nhất:

1. Bổ sung chẩn đoán mới – Rối loạn đau buồn kéo dài (Prolonged Grief Disorder): Chính thức công nhận tình trạng đau buồn dữ dội, dai dẳng sau khi mất người thân (kéo dài trên 12 tháng ở người lớn và 6 tháng ở trẻ em/thanh thiếu niên) làm suy giảm nghiêm trọng khả năng sinh hoạt bình thường.

2. Cập nhật mã triệu chứng tự sát và tự hủy hoại: Thêm các mã theo dõi hành vi tự sát và tự gây thương tích không nhằm mục đích tự sát (Non-suicidal self-injury), giúp bác sĩ ghi nhận và theo dõi nguy cơ này ngay cả khi bệnh nhân không mắc một rối loạn tâm thần cụ thể nào khác.

3. Làm rõ tiêu chuẩn của hơn 70 rối loạn: Tinh chỉnh lại câu chữ trong tiêu chuẩn chẩn đoán của các rối loạn như Rối loạn phổ tự kỷ (ASD), Rối loạn lưỡng cực, Rối loạn trầm cảm… để tránh gây hiểu lầm hoặc chẩn đoán quá tay trong thực hành.

4. Chú trọng yếu tố văn hóa, chủng tộc và phân biệt đối xử: Lần đầu tiên đưa vào một nhóm chuyên trách rà soát tác động của sự phân biệt chủng tộc và bất bình đẳng xã hội lên sức khỏe tâm thần, giúp giảm thiểu định kiến khi chẩn đoán cho các nhóm yếu thế.

5. Cập nhật thuật ngữ về giới: Điều chỉnh ngôn ngữ trong chương Bất. ổn giới (Gender Dysphoria) theo hướng tôn trọng, chính xác và giảm kỳ thị hơn (ví dụ: thay “desired gender” thành “experienced gender”).

Sự khác biệt giữa DSM-5-TR và ICD-11 (Áp dụng tại Việt Nam)

Tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia khác, các bác sĩ và chuyên gia tâm lý thường sử dụng song song hai hệ thống này: