[Tự kỷ] SCQ: Bảng câu hỏi sàng lọc giao tiếp xã hội và phổ tự kỷ (Từ 4 tuổi trở lên)

SCQ (Social Communication Questionnaire — Bảng câu hỏi Giao tiếp Xã hội, trước đây từng có tên là Autism Screening Questionnaire – ASQ) là một công cụ sàng lọc chuẩn hóa hàng đầu dùng để phát hiện các dấu hiệu của Rối loạn phổ tự kỷ (ASD). Công cụ này được phát triển bởi ba chuyên gia đầu ngành là Michael Rutter, Anthony Bailey và Catherine Lord.

Nếu như M-CHAT-R/F được thiết kế cho trẻ nhỏ từ 16 – 30 tháng tuổi, thì SCQ chính là công cụ nối tiếp hoàn hảo để sàng lọc cho trẻ lớn hơn và người trưởng thành (từ 4 tuổi trở lên).

1. Nguồn gốc và Cơ sở khoa học

SCQ được thiết kế dựa trực tiếp trên các câu hỏi cốt lõi của ADI-R (Autism Diagnostic Interview-Revised — Phỏng vấn chẩn đoán tự kỷ bản hiệu đính, vốn là “tiêu chuẩn vàng” trong chẩn đoán tự kỷ nhưng mất từ 1.5 đến 2.5 giờ để thực hiện).

SCQ rút gọn quy trình đó thành 40 câu hỏi Đúng/Sai (Có/Không) dành cho phụ huynh hoặc người chăm sóc chính điền trong khoảng 10 phút, giúp tiết kiệm tối đa thời gian trước khi quyết định có cần đưa trẻ đi đánh giá chuyên sâu (như ADOS-2, ADI-R, Vineland-3) hay không.

2. Đối tượng áp dụng

• Độ tuổi thực tế (Chronological Age): Từ 4 tuổi (48 tháng) trở lên (bao gồm trẻ mẫu giáo lớn, học sinh tiểu học,thanh thiếu niên và người lớn).

• Tuổi phát triển tâm thần (Mental Age): Tối thiểu đạt mức từ 2.0 tuổi trở lên.

3. Hai phiên bản của SCQ

Công cụ SCQ được chia làm 2 mẫu phiếu tùy theo mục đích lâm sàng:

4. Cấu trúc 40 câu hỏi và 3 lĩnh vực đánh giá

Bảng hỏi gồm 40 câu trả lời CÓ / KHÔNG, tập trung vào 3 trụ cột triệu chứng cốt lõi của phổ tự kỷ:

1. Tương tác xã hội qua lại (Reciprocal Social Interaction): Giao tiếp mắt, nụ cười xã hội, sự quan tâm đến bạn bè cùng trang lứa, khả năng chia sẻ cảm xúc và an ủi người khác.

2. Giao tiếp (Communication): Cách sử dụng cử chỉ (chỉ trỏ, gật đầu), trò chuyện qua lại hai chiều, chơi giả vờ/tưởng tượng và các biểu hiện ngôn ngữ bất thường (nhại lời, nói lặp đi lặp lại, đảo ngược đại từ).

3. Các mẫu hành vi hạn hẹp, lặp đi lặp lại và rập khuôn (Restricted, Repetitive, and Stereotyped Patterns of Behavior): Sở thích đặc biệt quá mức, nghi thức cứng nhắc, cử động tay chân/cơ thể bất thường (stimming) hoặc thu hút giác quan lạ.

5. Cách tính điểm và Điểm cắt lâm sàng (Cut-off Score)

• Câu số 1 (Câu phân luồng ngôn ngữ): “Hiện tại trẻ có thể nói bằng các cụm từ hoặc câu ngắn không?”. Câu số 1 không tính điểm, mà dùng để phân nhánh:

  1. Nếu Câu 1 = CÓ (Trẻ có ngôn ngữ nói): Phụ huynh trả lời tiếp từ câu 2 đến câu 40. Tổng điểm tối đa là 39 điểm (tính từ 39 câu).

  2. Nếu Câu 1 = KHÔNG (Trẻ chưa có ngôn ngữ cụm từ): Phụ huynh bỏ qua 6 câu về ngôn ngữ nói phức tạp (câu 2 đến câu 7) và trả lời từ câu 8 đến câu 40. Tổng điểm tối đa là 33 điểm (tính từ 33 câu).

• Quy tắc chấm điểm (0 và 1):

  Khoảng một nửa số câu hỏi được thiết kế theo chiều thuận (chọn CÓ = 1 điểm nguy cơ, thường là các hành vi bất thường) và nửa còn lại theo chiều nghịch (chọn KHÔNG = 1 điểm nguy cơ, thường là các kỹ năng phát triển bình thường bị thiếu hụt).

• Ngưỡng điểm cắt (Cut-off):

  1. $\ge 15$ điểm (Chuẩn gốc): Gợi ý nguy cơ cao mắc Rối loạn phổ tự kỷ (ASD), cần chuyển gửi đi đánh giá chẩn đoán chuyên sâu.

  2. $\ge 11$ hoặc $\ge 12$ điểm (Khuyến nghị lâm sàng mới cho trẻ từ 4 – 7 tuổi): Nhiều nghiên cứu lâm sàng hiện đại khuyến nghị hạ điểm cắt xuống 11 hoặc 12 điểm ở nhóm trẻ nhỏ (hoặc trẻ chưa có lời nói) để tăng độ nhạy, tránh bỏ sót những trẻ tự kỷ mức độ nhẹ / chức năng cao.

Nguồn: Tài liệu chính thống với sự hỗ trợ của AI!