[Lập kế hoạch IEP] VB-MAPP: Chương trình đánh giá mốc phát triển và xếp lớp hành vi ngôn ngữ cho trẻ tự kỷ

Thời gian đọc trung bình: 5 Phút 15 lượt xem

VB-MAPP (Verbal Behavior Milestones Assessment and Placement Program — Chương trình Đánh giá Mốc Phát triển và Xếp lớp Hành vi Ngôn ngữ) là công cụ đánh giá năng lực ngôn ngữ, học tập và xã hội phổ biến nhất thế giới trong lĩnh vực Phân tích Hành vi Ứng dụng (ABA). Công cụ được Tiến sĩ Mark L. Sundberg xuất bản năm 2008, xây dựng trực tiếp trên nền tảng lý thuyết Hành vi Ngôn ngữ (Verbal Behavior – 1957) của B.F. Skinner.

Nếu như PEP-3 là “xương sống” để lên kế hoạch giáo dục theo phương pháp TEACCH, thì VB-MAPP chính là “kim chỉ nam” của mọi trung tâm can thiệp ABA / VB: không dùng để dán nhãn chẩn đoán tự kỷ, mà dùng để đo chính xác trẻ đang ở mốc phát triển ngôn ngữ nào, điều gì đang cản trở việc học của trẻ, và trẻ đã đủ điều kiện để ra học hòa nhập hay chưa.

1. Tóm tắt cốt lõi về cấu trúc 5 Thành phần của VB-MAPP

Thành phần đánh giá	Quy mô & Thang điểm	Nội dung và Mục đích lâm sàng cốt lõi
1. Đánh giá Mốc phát triển(Milestones Assessment)	170 mốcchia làm 3 Cấp độ (0 – 170 điểm): • Level 1 (0–18 tháng): 9 lĩnh vực (45 điểm) • Level 2 (18–30 tháng): 12 lĩnh vực (60 điểm) • Level 3 (30–48 tháng): 13 lĩnh vực (65 điểm)	Đo lường 16 lĩnh vực kỹ năng (Yêu cầu – Mand, Gọi tên – Tact, Nghe hiểu – Listener, Thị giác/Ghép mẫu – VP-MTS, Chơi độc lập, Xã hội, Bắt chước, Nhại âm – Echoic, Hội thoại – Intraverbal, Học nhóm, Ngữ pháp, Đọc, Viết, Toán). Mỗi mốc chấm `0` – `0.5` – `1.0` điểm.
2. Đánh giá Rào cản(Barriers Assessment)	24 rào cảnhọc tập & ngôn ngữ Chấm từ `0`đến `4` điểm/mục (Tổng 0 – 96 điểm)	Tìm ra nguyên nhân khiến trẻ không tiến bộ dù được dạy (VD: Hành vi chống đối, Phụ thuộc gợi ý, Tự kích thích giác quan, Nhại lời máy móc, Thiếu động lực/MO, Giao tiếp mắt kém…). Điểm càng cao rào cản càng nặng.
3. Đánh giá Chuyển tiếp(Transition Assessment)	18 tiêu chísẵn sàng hòa nhập Chấm từ `1`đến `5` điểm/mục (Tổng 18 – 90 điểm)	Xác định xem trẻ đã đủ kỹ năng tự lập, học trong nhóm đông, thích ứng thay đổi để chuyển từ can thiệp 1-kèm-1 (1:1) sang lớp mẫu giáo/tiểu học hòa nhập hay chưa.
4. Phân tích Nhiệm vụ(Task Analysis)	Hàng trăm kỹ năng chi tiết hỗ trợ 170 mốc	Chia nhỏ từng mốc lớn thành các bước nhỏ để giáo viên ABA dạy từng ngày.
5. Xếp lớp & Mục tiêu IEP(Placement & IEP Goals)	Khuyến nghị chương trình can thiệp	Định hướng trọng tâm can thiệp và trích xuất mục tiêu dạy học ưu tiên theo từng Cấp độ (Level 1, 2, 3).

2. Giải nghĩa nhanh các thuật ngữ “Hành vi Ngôn ngữ” (Skinner’s Verbal Operants) trong VB-MAPP

Mand (Yêu cầu): Trẻ dùng lời nói/cử chỉ/hình ảnh để xin thứ trẻ đang muốn (VD: thấy nước và nói “Uống nước”).
Tact (Định danh / Gọi tên): Trẻ gọi tên sự vật, hành động, tính chất khi nhìn/nghe/chạm thấy (VD: thấy con chó và nói “Con chó”).
Listener Responding (Nghe hiểu): Trẻ thực hiện đúng yêu cầu hoặc chỉ đúng vật khi người khác nói (VD: “Chỉ cho mẹ cái cốc”).
Echoic (Bắt chước âm / Nhại âm): Trẻ phát âm lặp lại đúng âm thanh hoặc từ mà người lớn vừa làm mẫu.
Intraverbal (Hội thoại / Liên tưởng từ): Trẻ trả lời câu hỏi hoặc điền vào chỗ trống mà không cần nhìn thấy vật thật (VD: “Con mèo kêu thế nào?” $\rightarrow$ “Meo meo”).
VP-MTS (Tri giác Thị giác & Ghép mẫu): Ghép vật giống vật, tranh giống tranh, phân loại và xếp hình.

Tự Kỷ

Không phải là bệnh?

[Lập kế hoạch IEP] VB-MAPP: Chương trình đánh giá mốc phát triển và xếp lớp hành vi ngôn ngữ cho trẻ tự kỷ

1. Tóm tắt cốt lõi về cấu trúc 5 Thành phần của VB-MAPP

2. Giải nghĩa nhanh các thuật ngữ “Hành vi Ngôn ngữ” (Skinner’s Verbal Operants) trong VB-MAPP