Dạy bé hỏi câu “Ai đây?”

Để dạy câu hỏi “Ai đây ạ?”, nguyên tắc vẫn là tạo sự tò mò về sự xuất hiện của một người (hoặc nhân vật) mà bé yêu thích nhưng đang bị che khuất. Trẻ cần hiểu rằng câu hỏi này dùng cho người/nhân vật, khác với “Cái gì đây ạ?”dùng cho đồ vật.

1. Công tác chuẩn bị

• 1 chiếc khăn lớn (khăn tắm hoặc chăn mỏng không nhìn xuyên thấu) để chơi trò ú òa.

• Ảnh in rời của những người thân quen (bố, mẹ, ông, bà, cô giáo, chính bé) hoặc các nhân vật hoạt hình bé cực kỳ yêu thích, đặt úp mặt xuống bàn hoặc cho vào phong bì/hộp.

• Sự phối hợp của người thứ 3 (bố, bà, anh chị trong nhà) nếu có thể, để tạo tình huống thực tế sinh động nhất.

2. Quy trình 4 bước thực hiện (Tình huống: Trốn tìm dưới khăn / Ú òa)

Lưu ý: Nếu bé mới nói được câu ngắn, bạn có thể rút gọn mục tiêu thành “Ai đây?” trước, khi bé đã thành thạo mới thêm chữ “ạ”.

Bước 1: Tạo sự chú ý và bất ngờ

1. Nhờ một người thân (ví dụ: Bố – người bé rất thích chơi cùng) ngồi trước mặt bé và trùm kín khăn tắm lên đầu, hoặc nấp ngay sau cánh cửa hé mở. (Nếu chỉ có 2 mẹ con, bạn có thể tự lấy khăn trùm lên đầu mình hoặc dùng thú bông che kín mặt).

2. Người dưới khăn tạo ra âm thanh vui nhộn (tiếng cười khúc khích, tiếng giả giọng con vật, hoặc gọi tên bé “Ú òa, đố biết…”) và cử động nhẹ để thu hút sự chú ý của bé.

Bước 2: Làm mẫu và Nhắc (Prompting) đúng thời điểm

1. Ngay khoảnh khắc bé nhìn chằm chằm vào chiếc khăn hoặc đưa tay định kéo khăn ra, bạn giữ nhẹ tay bé lại, hướng ngón trỏ của bé chỉ vào người đang trùm khăn.

2. Nói mẫu ngay lập tức, to, rõ và nhấn giọng: “Ai đây ạ?”

3. Chờ 2–3 giây để bé bắt chước nói theo.

Bước 3: Củng cố (Khen thưởng bằng tương tác xã hội)

1. Ngay khi bé phát âm “Ai đây ạ?” (hoặc “Ai đây?”), lập tức kéo tung chiếc khăn ra.

2. Người dưới khăn reo to với biểu cảm thật vui: “À! Là Bố đây!” rồi cù lét, bế bổng hoặc ôm hôn bé (tạo niềm vui tức thì để bé thấy việc đặt câu hỏi mang lại kết quả cực kỳ thú vị).

Bước 4: Giảm dần sự trợ giúp (Fading) Sau khoảng 5–7 lượt chơi lặp lại (đổi người trùm khăn hoặc đổi vị trí nấp), bạn giảm dần việc nhắc lời:

• Mức 1 (Nhắc toàn câu): Bạn chỉ tay và nói “Ai đây ạ?” -> Bé nói theo.

• Mức 2 (Nhắc từ đầu): Khi bé định kéo khăn, bạn chỉ tay và gợi ý khẩu hình “Ai…” -> Bé tự bật ra “…đây ạ?”

• Mức 3 (Tự chủ động): Người thân trùm khăn trước mặt bé, bạn chỉ tay vào chiếc khăn, nhìn bé với ánh mắt chờ đợi (im lặng 3–5 giây) -> Bé tự hỏi “Ai đây ạ?” để được kéo khăn.

3. Bốn tình huống mở rộng trong sinh hoạt hàng ngày

Để bé hiểu khái niệm “Ai” dùng trong nhiều hoàn cảnh khác nhau, bạn hãy lồng ghép vào các hoạt động sau:

4. Mẹo giúp bé phân biệt “Cái gì đây ạ?” và “Ai đây ạ?”

Khi bé đã biết nói cả hai câu, trẻ tự kỷ rất dễ bị nhầm lẫn (chỉ vào mẹ nhưng lại hỏi “Cái gì đây ạ?”). Để giúp bé phân biệt:

1. Giai đoạn đầu: Tách biệt rõ thời gian dạy. Chỉ chuyển sang dạy “Ai đây ạ?” khi bé đã tương đối vững câu “Cái gì đây ạ?”.

2. Giai đoạn kết hợp (Trò chơi xen kẽ): Chuẩn bị 1 chiếc hộp lớn (hoặc sau cánh cửa). Lượt 1: Giấu một món đồ chơi -> Nhắc bé hỏi “Cái gì đây ạ?”. Lượt 2: Bố nấp sau cửa -> Nhắc bé hỏi “Ai đây ạ?”.

3. Sửa lỗi nhẹ nhàng (Không chê trách): Nếu bé chỉ vào bức ảnh của bố mà hỏi “Cái gì đây ạ?”, bạn đừng nói “Sai rồi”, hãy lập tức làm mẫu đè lên bằng câu đúng với giọng nhấn mạnh từ đầu: “Ai đây ạ? -> À, là Bố!”, rồi khuyến khích bé lặp lại câu đúng.