Tư duy cốt lõi nhất khi dạy ngôn ngữ cho trẻ cùng các hoạt động thường ngày

Tư duy cốt lõi nhất khi dạy ngôn ngữ cho trẻ (đặc biệt là trẻ mang phổ tự kỷ có sự nhạy cảm về giác quan và dễ bị quá tải) là chuyển từ vai trò “người khảo bài” sang vai trò “bình luận viên”. Thay vì liên tục đặt câu hỏi mang tính ép buộc như “Đây là cái gì?”, “Nói đi con”, bạn hãy chủ động biến mọi hành động đang diễn ra thành âm thanh để não bộ của bé tự động thu nạp một cách tự nhiên, không áp lực.

Để áp dụng tư duy này vào sinh hoạt hàng ngày, bạn hãy bám sát 4 nguyên tắc hành động sau:

1. Tư duy “Bình luận viên” (Nói về những gì đang xảy ra) Khi chăm sóc bé, hãy dùng những câu ngắn để mô tả chính xác những gì bạn và bé đang làm, đang nhìn thấy hoặc đang chạm vào. Việc này giúp não bé gắn kết từ vựng với hành động thực tế ngay tại thời điểm đó.

• Khi chăm sóc vệ sinh: Thay vì nói “Con đứng im để mẹ mặc đồ nào”, hãy mô tả “Xỏ tay vào”, “Mặc quần”, “Cài cúc”.

• Khi đi trên đường: “Xe chạy”, “Dừng lại”, “Đèn đỏ rồi”, “Ồ, xe máy kìa”. Bạn cứ nói dù bé có phản hồi hay không, ngôn ngữ sẽ từ từ “ngấm” vào vùng trí nhớ của con.

2. Tư duy “Ngôn ngữ Cộng 1” (Nói ở ngưỡng tiếp thu của con) Trẻ sẽ lập tức “đóng cửa” giao tiếp nếu bạn nói những câu quá dài và phức tạp. Hãy quan sát mức độ ngôn ngữ hiện tại của con và chỉ nói dài hơn con đúng một từ.

• Nếu bé chưa biết nói: Bạn chỉ dùng từ đơn đi kèm hành động mạnh (ví dụ: đưa giày cho bé và nhấn mạnh “Giày!”, mở cửa và nói “Mở!”).

• Nếu bé đã nói được từ đơn (ví dụ bé nói “Bánh”): Bạn đáp lại bằng câu 2 từ (“Ăn bánh” hoặc “Bánh quy”).

3. Tư duy “Tạo khoảng trống” (Sức mạnh của sự chờ đợi) Sai lầm lớn nhất của cha mẹ là quá hiểu ý con, dẫn đến việc làm hộ con mọi thứ trước cả khi bé kịp phát ra nhu cầu giao tiếp. Hãy chủ động “tạo ra một chút rào cản” trong các thói quen hàng ngày để khơi gợi lý do bắt buộc bé phải phát ra âm thanh.

• Khi rót nước cho bé, bạn chỉ rót một chút xíu. Khi bé uống hết và muốn nữa, hãy cầm bình nước lên, nhìn vào mắt bé và chờ đợi 5 đến 10 giây. Nếu bé không nói, bạn làm mẫu từ “Nữa” hoặc “Rót”, đợi bé nhại lại (hoặc có cử chỉ bằng mắt/tay) rồi mới rót tiếp.

• Khi mặc áo, bạn trùm áo qua đầu bé rồi… dừng lại. Bé sẽ bứt rứt muốn kéo xuống. Lúc này bạn nói “Kéo” và chờ bé có phản xạ.

4. Tư duy “Kịch bản đóng gói” (Lặp lại từ vựng theo bối cảnh) Trẻ phổ tự kỷ học tốt nhất qua sự lặp đi lặp lại vì nó tạo ra sự an toàn, dễ đoán. Bạn hãy chọn ra vài sinh hoạt cố định (như đi tắm, mang giày đi học) và sử dụng đúng một bộ từ vựng y hệt nhau mỗi ngày.

• Ví dụ việc đưa đón đi học: Mở cửa xe bạn nói “Lên xe”. Thắt dây an toàn bạn làm tiếng động “Tạch!”. Đến trường bạn vẫy tay “Chào cô”. Ngày nào bạn cũng dùng đúng những từ đó ở đúng thời điểm đó. Sau một thời gian, não bé sẽ ghi nhận đây là “kịch bản ngôn ngữ” của việc đi học. Dần dần, bạn chỉ cần mở cửa, bé sẽ tự bật ra chữ “Lên xe”.

Nguồn tham khảo: AI