[Giác quan] SPM-2: Thang đánh giá rối loạn xử lý giác quan đa môi trường (Gia đình và Trường học)

Bên cạnh Sensory Profile 2, SPM-2 là công cụ đánh giá rối loạn xử lý giác quan rất mạnh vì có phiên bản đánh giá trẻ ở cả môi trường gia đình và môi trường trường học.

SPM-2 (Sensory Processing Measure, Second Edition — Thang đo Xử lý Giác quan, Phiên bản 2) là một trong hai công cụ đánh giá chuẩn hóa đỉnh cao nhất của chuyên ngành Hoạt động Trị liệu (Occupational Therapy – OT) trên thế giới hiện nay (song hành cùng Sensory Profile 2), do các chuyên gia Heather Miller Kuhaneck, Diana A. Henry, Tara J. Glennon, L. Diane Parham vàChristian Ecker phát triển (xuất bản năm 2021 bởi WPS).

Nếu như Sensory Profile 2 (Winnie Dunn) tập trung phân loại trẻ theo 4 Góc phần tư ngưỡng thần kinh, thì SPM-2 được xây dựng trực tiếp trên Lý thuyết Hòa nhập Giác quan Kinh điển của Tiến sĩ A. Jean Ayres (Ayres Sensory Integration® – ASI). Đây là công cụ DUY NHẤT đo lường trực tiếp cả Khả năng Lập kế hoạch Vận động / Ý tưởng hóa (Praxis: Ideation & Motor Planning) và sự tham gia xã hội xuyên suốt từ 4 tháng tuổi đến 87 tuổi trên nhiều môi trường sống khác nhau.

1. Điểm đột phá làm nên tầm quan trọng của SPM-2 (2021)

1. Đánh giá trực tiếp “Praxis” (Lập kế hoạch vận động & Ý tưởng hóa): Rất nhiều trẻ Tự kỷ (ASD), ADHD hoặc Rối loạn phối hợp vận động (DCD) có cơ bắp hoàn toàn khỏe mạnh nhưng lại cực kỳ vụng về, không biết cách bắt chước động tác mới, không biết tự nghĩ ra cách chơi đồ chơi mới (thiếu Ideation), hoặc lóng ngóng khi mặc quần áo/dùng kéo/đá bóng (suy giảm Motor Planning). SPM-2 có hẳn thang đo riêng cho Lập kế hoạch và Ý tưởng (Planning and Ideas – PLA) để bắt mạch chính xác tình trạng Mất thực hành vận động do giác quan (Somatodyspraxia) này.

2. Đo lường đầy đủ 8 Lĩnh vực Cốt lõi (8 Core Scales) & Tổng điểm Giác quan (ST):

   • 6 Hệ Giác quan cấu thành Tổng điểm Giác quan (Sensory Total – ST):

     1. Thị giác (Vision – VIS)

     2. Thính giác (Hearing – HEA)

     3. Xúc giác (Touch – TOU)

     4. Vị giác & Khứu giác (Taste and Smell – T&S — điểm mới tách riêng rõ ràng ở bản SPM-2)

     5. Nhận thức Cơ thể / Cảm thụ Bản thể (Body Awareness / Proprioception – BOD)

     6. Thăng bằng & Chuyển động / Tiền đình (Balance and Motion / Vestibular – BAL)

   • 2 Lĩnh vực Chức năng Bậc cao (Đứng độc lập không cộng vào ST): 7. Lập kế hoạch & Ý tưởng(Planning and Ideas / Praxis – PLA) 8. Tham gia Xã hội (Social Participation – SOC)

3. So sánh Đa môi trường (Gia đình vs. Trường học): Nhiều trẻ ở nhà thì rất bình thường nhưng cứ đến lớp học đông đúc, đèn sáng, nhiều tiếng ồn là bùng nổ hành vi hoặc thu mình. SPM-2 cho phép đối chiếu trực tiếp điểm T-Score giữa Bản Gia đình (Home Form) và Bản Lớp học (Classroom Form) để xác định sự khác biệt môi trường (Environmental Difference).

2. Hệ thống 5 Cấp độ Tuổi & Bảng Quy đổi Điểm Chuẩn T-Score của SPM-2

• 5 Nhóm Độ tuổi & Phiên bản của SPM-2 (Mỗi mẫu chính gồm 80 câu hỏi, chấm thang 4 mức từ 1 đến 4 điểm):

  1. Infant / Toddler (Nhũ nhi & Trẻ nhỏ • 4 – 30 tháng): Dành cho cha mẹ/người chăm sóc đánh giá sớm.

  2. Preschool (Mầm non • 2 – 5 tuổi): Bản Gia đình (Home) & Bản Trường mầm non (School).

  3. Child (Trẻ em • 5 – 12 tuổi): Bản Gia đình (Home) & Bản Lớp học tiểu học (Main Classroom).

  4. Adolescent (Vị thành niên • 12 – 21 tuổi): Bản Gia đình, Bản Trường học & Bản Tự đánh giá (Self-Report).

  5. Adult (Người trưởng thành • 21 – 87 tuổi): Bản Tự đánh giá (Self-Report) & Bản Người thân đánh giá (Rater).

• Quy tắc chấm điểm (Thang tần suất 1 – 4 điểm):

  • Đối với 7 thang (VIS, HEA, TOU, T&S, BOD, BAL, PLA — mô tả hành vi rối loạn): 1 - Không bao giờ (1đ) • 2 - Thỉnh thoảng (2đ) • 3 - Thường xuyên (3đ) • 4 - Luôn luôn (4đ).

  • Riêng đối với thang SOC (Tham gia Xã hội — mô tả kỹ năng xã hội tích cực): Chấm ĐẢO NGƯỢC (4 - Luôn luôn = 1đ • 3 - Thường xuyên = 2đ • 2 - Thỉnh thoảng = 3đ • 1 - Không bao giờ = 4đ rủi ro).

• Bảng Diễn giải Điểm Chuẩn T-Score của SPM-2 (Mean=50,SD=10):