Dậy con nói Nhóm câu Yêu cầu Sự trợ giúp & Giao tiếp Cốt lõi

Nhóm này đóng vai trò như một “chiếc chìa khóa” để mở ra sự tương tác. Trẻ tự kỷ thường có xu hướng tự giải quyết vấn đề (kéo ghế để với đồ, tự cạy hộp) hoặc kéo tay người lớn đặt vào đồ vật thay vì dùng lời nói (đây gọi là dùng người lớn như một công cụ). Việc dạy từ vựng ở nhóm này sẽ giúp con phá vỡ thói quen đó.

Chúng ta sẽ chia Nhóm 2 thành 3 tiểu mục cực kỳ quan trọng:

I, GỌI NGƯỜI & THU HÚT SỰ CHÚ Ý

Đây là bước đầu tiên để giao tiếp: Phải gọi được người khác thì mới nhờ được.

1. Từ đơn (1 âm tiết)

• Nhóm Danh từ (Đại từ chỉ người):

  • Mẹ, Ba (Bố), Bà, Ông, Cô (cô giáo), Anh, Chị.

  • Tên của con (để con nhận biết khi được gọi).

• Nhóm Động từ:

  • Bế, ẵm, cõng, ôm.

  • Nhìn, xem, ra (đây).

• Nhóm Từ chức năng/Cảm thán:

  • Ơi, Dạ, Có, Đây.

2. Câu 2 từ (Ghép Người + Hành động / Cảm thán)

• Gọi người: Mẹ ơi, Ba ơi, Cô ơi, Bà ơi, Chị ơi

• Đòi hỏi sự chú ý/âu yếm: Bế con, mẹ bế, ôm con, cõng con, dắt tay con,…

• Kéo sự chú ý vào đồ vật: Nhìn này, xem này, ra đây, mẹ ra.

II, YÊU CẦU TRỢ GIÚP THAO TÁC (Khi gặp khó khăn)

Được dùng khi đồ chơi bị hỏng, đồ ăn trong hộp đậy chặt, hoặc đồ để trên cao ngoài tầm với.

1. Từ đơn (1 âm tiết)

• Nhóm Động từ (Chìa khóa của nhóm này):

  • Giúp (từ này cực kỳ quan trọng).

  • Mở, bóc, vặn (nắp), tháo, gỡ (khi bị rối/kẹt).

  • Lấy, nhặt, cất.

  • Bật, tắt (tivi, quạt, đèn, đồ chơi phát nhạc).

  • Xỏ (giày/dép), mặc, cài (khuy áo).

• Nhóm Danh từ:

  • Tay, chân (ví dụ: bị kẹt tay).

  • Đồ chơi, tivi, đèn, quạt, cửa, giày, tất (vớ).

• Nhóm Tính từ / Trạng thái:

  • Khó, kẹt, hỏng, cao.

2. Câu 2 từ (Ghép Động/Tính từ + Danh từ)

• Xin giúp đỡ chung: Giúp con, giúp bé, làm giúp.

• Trợ giúp thao tác: Mở hộp, bóc kẹo, vặn nắp, bật lên, tắt đi, tháo ra.

• Trợ giúp lấy đồ: Lấy đồ, lấy bóng, nhặt lên.

• Báo cáo tình trạng để nhờ vả: Khó quá, kẹt rồi, hỏng rồi, cao quá.

III, GIAO TIẾP CỐT LÕI (Điều hướng hoạt động)

Giúp con thể hiện ý chí của mình: Có muốn làm tiếp không? Có thích không?

1. Từ đơn (1 âm tiết)

• Nhóm Động từ (Thể hiện mong muốn):

  • Muốn, thích, cần.

• Nhóm Từ chức năng (Khẳng định/Phủ định/Tình trạng):

  • Có, không.

  • Nữa (muốn thêm/lặp lại).

  • Rồi (đã xong), chưa, hết.

  • Xong, dừng.

2. Câu 2 từ

• Đồng ý / Từ chối nhẹ nhàng: Có ạ, không ạ, muốn chơi, không thích, không muốn.

• Điều khiển tiến độ: Chơi nữa, làm nữa, hát nữa, xem nữa.

• Kết thúc hoạt động: Xong rồi, hết rồi, chưa xong, cất đi, dừng lại.

💡 Chiến lược dạy “Kéo tay thành Bật âm” (Từ Hành vi sang Ngôn ngữ)

Với nhóm này, lỗi hay gặp nhất là bé sẽ cầm tay mẹ, kéo lại chỗ cái hộp đồ chơi, đặt tay mẹ lên nắp hộp để mẹ mở (mà không nhìn mẹ, không nói gì).

Cách xử lý để gài bẫy dạy ngôn ngữ:

1. Khi con kéo tay mẹ đặt lên hộp, mẹ hãy nắm chặt tay lại, không mở hộp ngay.

2. Đưa hộp lên ngang tầm mắt mẹ để kích thích con giao tiếp mắt với mẹ.

3. Mẹ làm mẫu từ: “MỞ” (hoặc “Mẹ mở”). Nói to, rõ ràng, chậm rãi 1 lần.

4. Chờ 3-5 giây xem con có cố gắng phát âm theo không (dù chỉ là âm “M”, âm “Ơ” hoặc mấp máy môi).

5. Nếu con phát âm (hoặc có cố gắng) $\to$ Lập tức mở hộp ngay và khen ngợi: “À đúng rồi, MỞ hộp! Mẹ mở nhé!”.

6. Nếu con khóc/cáu $\to$ Mẹ nói lại chữ “MỞ” lần 2 rồi mở hộp, không ép quá lâu tránh meltdown, nhưng vẫn cho con thấy quy luật là “phải có âm thanh ‘mở’ thì hộp mới mở”.

Nguồn tham khảo: Kiến thức thực tế dạy con và những gợi ý từ AI.